Članstvo u EU: da li je cilj Crne Gore isuviše ambiciozan?
Cilj Podgorice je da zatvori sva pregovaračka poglavlja do kraja 2026. godine. Međutim, računajući da trećina posla treba da se završi za manje od godinu dana, “u aktuelnom političkom i institucionalnom kontekstu, ništa ne sugeriše takav zamah”. Intervju sa Zvezdanom Kovač, analitičarkom Centra za građansko obrazovanje
Crnogorski premijer Milojko Spajić, danska ministarka za evropska pitanja Mari Bjere i komesarka za proširenje Marta Kos – foto © Evropska unija
Crnogorski premijer Milojko Spajić, danska ministarka za evropska pitanja Mari Bjere i komesarka za proširenje Marta Kos - foto © Evropska unija
Prema izjavama Evropske komisije i crnogorskog predstavništva u Briselu, 2026. bi mogla biti istorijska godina za Podgoricu, godina u kojoj Crna Gora planira zatvoriti sva pregovaračka poglavlja za pristupanje Evropskoj uniji, otvarajući put ka članstvu do 2028. godine.
U Briselu se Crna Gora smatra predvodnikom u procesu proširenja EU i sve je snažnije uvjerenje da će postati sljedeća članica Unije. Međutim, cilj za 2026. godinu čini se veoma zahtjevnim.
Podgorica je do sada uspjela da privremeno zatvori 12 od 33 pregovaračka poglavlja, od kojih je čak šest zatvoreno tokom 2025. godine. Još je ostalo da se završi gotovo trećina posla.
“Zatvaranje svih preostalih poglavlja za samo godinu dana zahtijevalo bi gotovo savršen i neprekinuti reformski sprint, ali u trenutnom političkom i institucionalnom kontekstu, ništa ne sugeriše takav zamah”, upozorava Zvezdana Kovač, analitičarka i direktorka za strategiju Centra za građansko obrazovanje, crnogorske nevladine organizacije koja se bavi razvojem građanskog društva i demokratskim učešćem.
Koliko je realno očekivati da proces pristupanja bude okončan do kraja 2026. godine?
Imajući u vidu trenutni ritam, ovaj cilj se čini vrlo ambicioznim. Osim čiste matematičke računice, dublji problem je u tome što suština još zaostaje za retorikom.
Reforme u najosjetljivijim oblastima – pravosuđe, funkcionisanje institucija, borba protiv korupcije i organizovanog kriminala i sloboda medija – i dalje su spore, nedosljedne i često se rukovode kratkoročnim političkim interesima, a ne evropskim standardima.
Politička polarizacija i učestale institucionalne blokade dodatno potkopavaju stabilnost, koja je neophodna za ispunjavanje tako ambiciozane agende.
Ukratko, okončanje procesa pristupanja do kraja 2026. godine moguće je samo ako EU odluči dati prioritet geopolitičkim pitanjima u odnosu na pristup zasnovan na zaslugama, koji aktuelna vlada i parlamentarna većina u Crnoj Gori ne poštuju dosljedno.
Da li je Crna Gora spremna kada je u pitanju poštovanje principa vladavine prava?
Ne, sigurno neće biti spremna do kraja 2026, najvjerovatnije ni do 2028. godine.
Poglavlja 23 i 24, koja se odnose na pravosuđe, osnovna prava, pravdu, slobodu i sigurnost, najslabija su tačka u procesu pristupanja Crne Gore.
Zakoni se usvajaju, ali nedostaje dosljedna i nepristrasna primjena. Nezavisnost sudstva i dalje je krhka, a institucije su u velikoj mjeri politizovane i često paralizovane.
Dugo odgađanje izborne reforme i nesprovođenje preporuka OSCE/ODIHR jasno ilustruju ovaj proces u kojem je postignuti napredak još uvijek nepotpun.
U međuvremenu, anti-EU narativi i uticaj političkih aktera povezanih sa srpskim vlastima sve su prisutniji u javnoj debati i potkopavaju javnu podršku evropskim vrijednostima, koja je i dalje slaba.
Koje su glavne unutrašnje prepreke?
Političkim životom Crne Gore dominiraju populizam, ideološki revizionizam, dnevnopolitičke taktike i unutrašnji sukobi. Ovaj kontekst izuzetno otežava izgradnju konsenzusa potrebnog za strukturne reforme evropskog tipa.
Političko rukovodstvo i dalje je fokusirano na zadržavanje vlasti, a ne na dugoročno strateško upravljanje. Ovakvo ponašanje neizbježno rezultira diplomatskim krizama, poput one vezane za rezoluciju o Jasenovcu, kojom je narušena međunarodna pozicija Crne Gore.
Znatan dio vladajuće većine i medija je u sve većoj mjeri suštinski antizapadno orijentisan, dok retorika ostaje proevropska.
Narativi protiv EU i NATO postali su vidljiviji i efikasniji, utičući na pad javne podrške članstvu u EU, koja se za svega godinu dana smanjila za oko deset procentnih poena.
Iako je podrška Brisela integraciji Crne Gore jača nego ikad, paradoksalno, povjerenje u EU i NATO u Crnoj Gori opada, dok državne institucije ne uspijevaju artikulisati koherentnu proevropsku viziju.
Ukratko, čak i tamo gdje postoje tehnički i administrativni kapaciteti ili bi se mogli izgraditi, nedostaje istinska politička volja i vođstvo zasnovano na vrijednostima.
Koji će set pregovaračkih poglavlja biti najteže zatvoriti?
Najteže će nesumnjivo biti poglavlje 23 (pravosuđe i osnovna prava), kao i poglavlje 24 (pravda, sloboda i sigurnost).
Ovo poglavlja zahtijevaju strukturne promjene kroz istinski nezavisno pravosuđe, kredibilno krivično gonjenje korupcije na visokom nivou i organizovanog kriminala, politički neutralne institucije i slobodne i pluralističke medije.
U svim ovim oblastima, Crna Gora je krhka.
Dok ostala poglavlja mogu predstavljati tehničke izazove, ova dva su politički i strukturalno najteža. Bez napretka u ovoj oblasti, cijeli proces pristupanja se blokira.
Smatrate li da bi Hrvatska takođe mogla usporiti proces pristupanja Crne Gore zbog bilateralnih pitanja?
S jedne strane, Hrvatska je još uvijek među državama članicama EU koje najsnažnije podržavaju Crnu Goru. Javna podrška Hrvatske pristupanju Crne Gore je visoka, a Zagreb je uvijek dosljedno podržavao proširenje.
S druge strane, Hrvatska je već blokirala zatvaranje poglavlja 31 (spoljna, bezbjednosna i odbrambena politika) kao odgovor na rezoluciju o Jasenovcu. Ova rezolucija usvojena je pod uticajem vlasti u Beogradu i dovela je porasta bilateralnih tenzija.
Problemi koji su se mogli postepeno rješavati diplomatskim putem sada su postali predmet skupih političkih sporova.
Međutim, postupci Hrvatske nisu bili motivisani strateškom željom da se blokira Crna Gora već taktičkim reakcijama na politiku Podgorice. Zagreb ima jasan interes da se graniči sa državama članicama EU i njegov opšti stav prema pristupanju Crne Gore ostaje pozitivan.
Stoga, Hrvatska predstavlja rizik kojim je moguće upravljati, a ne glavnu prepreku, osim ako crnogorske vlasti ne nastave izazivati sukobe koji onemogućavaju konstruktivnu diplomatiju.
Članstvo u EU: da li je cilj Crne Gore isuviše ambiciozan?
Cilj Podgorice je da zatvori sva pregovaračka poglavlja do kraja 2026. godine. Međutim, računajući da trećina posla treba da se završi za manje od godinu dana, “u aktuelnom političkom i institucionalnom kontekstu, ništa ne sugeriše takav zamah”. Intervju sa Zvezdanom Kovač, analitičarkom Centra za građansko obrazovanje
Crnogorski premijer Milojko Spajić, danska ministarka za evropska pitanja Mari Bjere i komesarka za proširenje Marta Kos – foto © Evropska unija
Crnogorski premijer Milojko Spajić, danska ministarka za evropska pitanja Mari Bjere i komesarka za proširenje Marta Kos - foto © Evropska unija
Prema izjavama Evropske komisije i crnogorskog predstavništva u Briselu, 2026. bi mogla biti istorijska godina za Podgoricu, godina u kojoj Crna Gora planira zatvoriti sva pregovaračka poglavlja za pristupanje Evropskoj uniji, otvarajući put ka članstvu do 2028. godine.
U Briselu se Crna Gora smatra predvodnikom u procesu proširenja EU i sve je snažnije uvjerenje da će postati sljedeća članica Unije. Međutim, cilj za 2026. godinu čini se veoma zahtjevnim.
Podgorica je do sada uspjela da privremeno zatvori 12 od 33 pregovaračka poglavlja, od kojih je čak šest zatvoreno tokom 2025. godine. Još je ostalo da se završi gotovo trećina posla.
“Zatvaranje svih preostalih poglavlja za samo godinu dana zahtijevalo bi gotovo savršen i neprekinuti reformski sprint, ali u trenutnom političkom i institucionalnom kontekstu, ništa ne sugeriše takav zamah”, upozorava Zvezdana Kovač, analitičarka i direktorka za strategiju Centra za građansko obrazovanje, crnogorske nevladine organizacije koja se bavi razvojem građanskog društva i demokratskim učešćem.
Koliko je realno očekivati da proces pristupanja bude okončan do kraja 2026. godine?
Imajući u vidu trenutni ritam, ovaj cilj se čini vrlo ambicioznim. Osim čiste matematičke računice, dublji problem je u tome što suština još zaostaje za retorikom.
Reforme u najosjetljivijim oblastima – pravosuđe, funkcionisanje institucija, borba protiv korupcije i organizovanog kriminala i sloboda medija – i dalje su spore, nedosljedne i često se rukovode kratkoročnim političkim interesima, a ne evropskim standardima.
Politička polarizacija i učestale institucionalne blokade dodatno potkopavaju stabilnost, koja je neophodna za ispunjavanje tako ambiciozane agende.
Ukratko, okončanje procesa pristupanja do kraja 2026. godine moguće je samo ako EU odluči dati prioritet geopolitičkim pitanjima u odnosu na pristup zasnovan na zaslugama, koji aktuelna vlada i parlamentarna većina u Crnoj Gori ne poštuju dosljedno.
Da li je Crna Gora spremna kada je u pitanju poštovanje principa vladavine prava?
Ne, sigurno neće biti spremna do kraja 2026, najvjerovatnije ni do 2028. godine.
Poglavlja 23 i 24, koja se odnose na pravosuđe, osnovna prava, pravdu, slobodu i sigurnost, najslabija su tačka u procesu pristupanja Crne Gore.
Zakoni se usvajaju, ali nedostaje dosljedna i nepristrasna primjena. Nezavisnost sudstva i dalje je krhka, a institucije su u velikoj mjeri politizovane i često paralizovane.
Dugo odgađanje izborne reforme i nesprovođenje preporuka OSCE/ODIHR jasno ilustruju ovaj proces u kojem je postignuti napredak još uvijek nepotpun.
U međuvremenu, anti-EU narativi i uticaj političkih aktera povezanih sa srpskim vlastima sve su prisutniji u javnoj debati i potkopavaju javnu podršku evropskim vrijednostima, koja je i dalje slaba.
Koje su glavne unutrašnje prepreke?
Političkim životom Crne Gore dominiraju populizam, ideološki revizionizam, dnevnopolitičke taktike i unutrašnji sukobi. Ovaj kontekst izuzetno otežava izgradnju konsenzusa potrebnog za strukturne reforme evropskog tipa.
Političko rukovodstvo i dalje je fokusirano na zadržavanje vlasti, a ne na dugoročno strateško upravljanje. Ovakvo ponašanje neizbježno rezultira diplomatskim krizama, poput one vezane za rezoluciju o Jasenovcu, kojom je narušena međunarodna pozicija Crne Gore.
Znatan dio vladajuće većine i medija je u sve većoj mjeri suštinski antizapadno orijentisan, dok retorika ostaje proevropska.
Narativi protiv EU i NATO postali su vidljiviji i efikasniji, utičući na pad javne podrške članstvu u EU, koja se za svega godinu dana smanjila za oko deset procentnih poena.
Iako je podrška Brisela integraciji Crne Gore jača nego ikad, paradoksalno, povjerenje u EU i NATO u Crnoj Gori opada, dok državne institucije ne uspijevaju artikulisati koherentnu proevropsku viziju.
Ukratko, čak i tamo gdje postoje tehnički i administrativni kapaciteti ili bi se mogli izgraditi, nedostaje istinska politička volja i vođstvo zasnovano na vrijednostima.
Koji će set pregovaračkih poglavlja biti najteže zatvoriti?
Najteže će nesumnjivo biti poglavlje 23 (pravosuđe i osnovna prava), kao i poglavlje 24 (pravda, sloboda i sigurnost).
Ovo poglavlja zahtijevaju strukturne promjene kroz istinski nezavisno pravosuđe, kredibilno krivično gonjenje korupcije na visokom nivou i organizovanog kriminala, politički neutralne institucije i slobodne i pluralističke medije.
U svim ovim oblastima, Crna Gora je krhka.
Dok ostala poglavlja mogu predstavljati tehničke izazove, ova dva su politički i strukturalno najteža. Bez napretka u ovoj oblasti, cijeli proces pristupanja se blokira.
Smatrate li da bi Hrvatska takođe mogla usporiti proces pristupanja Crne Gore zbog bilateralnih pitanja?
S jedne strane, Hrvatska je još uvijek među državama članicama EU koje najsnažnije podržavaju Crnu Goru. Javna podrška Hrvatske pristupanju Crne Gore je visoka, a Zagreb je uvijek dosljedno podržavao proširenje.
S druge strane, Hrvatska je već blokirala zatvaranje poglavlja 31 (spoljna, bezbjednosna i odbrambena politika) kao odgovor na rezoluciju o Jasenovcu. Ova rezolucija usvojena je pod uticajem vlasti u Beogradu i dovela je porasta bilateralnih tenzija.
Problemi koji su se mogli postepeno rješavati diplomatskim putem sada su postali predmet skupih političkih sporova.
Međutim, postupci Hrvatske nisu bili motivisani strateškom željom da se blokira Crna Gora već taktičkim reakcijama na politiku Podgorice. Zagreb ima jasan interes da se graniči sa državama članicama EU i njegov opšti stav prema pristupanju Crne Gore ostaje pozitivan.
Stoga, Hrvatska predstavlja rizik kojim je moguće upravljati, a ne glavnu prepreku, osim ako crnogorske vlasti ne nastave izazivati sukobe koji onemogućavaju konstruktivnu diplomatiju.
